Türkiye’nin ilk uluslararası sertifikalı sommelier’i Burçak Desombre : « İyi şarap en beğendiğiniz şaraptır. »

Şarap dünyasının en önemli eğitim kurumlarından biri olan WSET Advanced’in (Wine & Spirit Education Trust) İleri Seviye Sertifikası’nı Üstün Başarı ile  almış Türkiye’nin ilk uluslararası sertifikalı sommelier’i  Burçak Desombre bugünkü konuğum.

Desombre, Türkiye Sommelier Yarışması'na katılan ilk kadındır ve yarışmayı ikincilikle bitirmiştir.  

Chaine des Rotisseurs’ün İspanya'da düzenlediği 2010 Uluslararası Genç Sommelier'ler yarışmasında Türkiye’yi temsil etmiş ve 12 yarışmacı arasında dördüncü olmayı başarmıştır.  

"Chaine des Rôtisseurs" ve  "Ordre Mondial des Gourmets Dégustateurs" üyesidir. 

Şarabın sadece içecek değil, bir yaşam tarzı olduğunu düşünen herkesi çatısı altında toplamayı, özellikle Türkiye’deki şarap kültürünü geliştirmeyi amaçlayan Desombre, Vinipedia Danışmanlık’ın kurucusudur. 

Şarapla ilk tanışmanız nasıl olmuştu?

Babam başkalarından özenip kontrolsüz içki tüketmemem için dışarı yemeğe çıktığımızda benim için de yarım kadeh şarap söylerdi. Hatta Fransız lisesinde okumaya başlayınca, her yemeğe çıktığımızda kızım Fransız, şarabı o seçecek diye beni honore ederdi. Benim de ilk şarapla tanışmam bu şekilde aile ortamında oldu.

Hayatınıza girişi nasıl hızlandı?

Fransa'ya üniversite okumaya gittiğimde şaraba ilgim arttı. O dönemlerde Fransa ile birlikte ABD, İtalya gibi farklı ülkelerin çeşitli şarap bağlarını ziyaret etme fırsatım oldu. Ama henüz bu işin bir meslek olabileceği aklımdan geçmiyordu. Sadece seyahat etmeyi, yeni kültür ve insanlarla tanışmayı, doğayı ve şarabı sevdiğim için yapıyordum bu gezileri. 

Meslek olarak seçmenizde etkenler nelerdi?

Eğitimimi bitirip Türkiye'ye döndüğümde ünlü bir Fransız pastane grubunda ürün müdürü olarak çalışmaya başlamıştım. Ancak kısa sürede bu çalıştığım yerde kariyer yapma ve yükselme imkanım olmadığını farkettim. CV'mi kaptığım gibi Fransız Ticaret Odasına başvurdum. İlk görüşmem sırasında seyahat etmeyi, yeni tat, kültür ve insanlarla tanışmayı çok sevdiğimi söyledim. Onların yönlendirmesi ile Türkiye'nin en büyük şarap ithalatçısı firmasında Marka Müdürü olarak ise başladım. İşte tam o zamanlar "şarap virüsü”nü kaptım ve şarap eğitimleri almaya başladım. O ana kadar sadece bir merak konusu olan şarabın bir anda nasıl bir meslek olabileceğini gördüm.

Yarışmalar kazandınız, ödüller aldınız.. Court of Master Sommeliers “Certified Sommelier” eğitimini tamamlayarak profesyonellik sertifikasını almaya hak kazanan ender insanlardan birisiniz. Başarınızı neye bağlıyorsunuz?

Sevgi, çok büyük bir şarap sevgisi ve merakı. İnsan sevdiği işi çok büyük bir keyifle yapıyor. Sınavlar, yarışmalar, ödüller ise buna heyecan katıyor. 

Dünyanın birçok yerinde birçok şarap eğitimi ve tadımına katılıp, yurtiçi ve yurtdışında farklı şarap bölgelerini gezme fırsatı bulmuş biri olarak ülkemizdeki alkol yasaklarını diğer ülkelerdekilerle karşılaştırır mısınız?

Batı kültürlerinin hiç birinde tamamen reklam, tanıtım ve etkinlik yasağı söz konusu değil. Birçok büyük şarap üreticisi ülke, bu işin turizminden ve etkinliklerinden büyük gelir sağlıyor. Ayrıca bu ülkelerin çoğunda distile içkiler ile fermente ve daha az alkollü içkiler yasalar açısından farklı değerlendiriliyor. Kısıtlamaların yoğun kısmı ağır alkollerin tanıtımına yönelik oluyor. Ayrıca bu ülkelerin bir çoğunda yasaklardan öte bilinçli tüketim kampanyaları yürütülüyor. Alkollü içkilerin tüketiminin bir düzenleme altına alınması çok önemli bir konu. Yasaklar arttıkça yasadışı üretim ve tüketim arttığından, düzenlemeler ve bilinçli tüketim kampanyaları çok önemli. Ayrıca yeni yasa ile alkollü araç kullanımı konusunda yapılan düzenlemeler de bir çok batı ülkesinde örnekleri olan, çok önemli ve destek verilmesi gereken konular.

İyi şarabı ayırt etmenin en kolay yollarını anlatabilir misiniz?

İyi şarap dengeli şaraptır ama en önemlisi iyi şarap en beğendiğiniz şaraptır. Beğendiğiniz şarabı bulmak için ise korkmadan farklı şarapları tatmak gerekir. Mesela restauranta gittiğinizde kadeh seçeneği geniş olan yerleri seçip farklı şarapları kadeh olarak sipariş verip tadabilirsiniz.

Şarabın iyisi herkese göre değişir mi?

Tabiki değişir, bazıları eti kanlı olacak kadar çiğ severken bazıları çok pişmiş sever. Bu birinin diğerinden daha iyi olduğu anlamına gelmez. İşte tam da bu yüzden renkler ve zevkler tartışılmaz. Lezzetler ve bunlardan alınan keyifler çok kişiseldir.

Tat kadar koku da çok önemli olsa gerek şarap seçiminde..

Şarabın evrensel dili “kokular”dır. Renkler ve zevkler gibi tat alma da sübjektif bir meseledir. Her damağın algısı farklıdır. Şarap tadımında hafıza büyük önem taşır. Şarap tadımında içgüdülerimiz bir yana, en önemli konulardan biridir, küçüklüğümüzden beri bizi çevreleyen şeyleri kaydeden kokular hafızası..  

Önerilen şaraplar kendi damak tadımıza uymayabiliyor…

Bu soruya ne cevap vereceğimi pek bilemedim. Çünkü o zaman şarabı iade edip yenisini isteyin gibi bir şey denilebilir. Bu da garip kaçar... 

“Şu yemeğin şarabı şudur” şartı neye göre konmuştur?

Şarap pazarlamacıları yıllardır tüketicilere kolaylık sağlamak için farklı önerilerde bulunmuşlardır. Ancak bir süre sonra bu öneriler asıl önemli olan "sizin tercihiniz, sizin beğendiğiniz uyumlar" önerisinin üzerine çıkmıştır. Yemek şarap uyumunda bir şart yoktur. 1938 Prosper Montagné'nin yazdığı Larousse Gastronomique'ten bir örnek vermek gerekirse rosto ile yapılan öneri şu şekildedir: Lafite, Romanee, Hermitage, Cote Rotie... veya misafiriniz tercih ederse Bordeaux beyazları, Sauternes.. diye devam etmektedir. Bu şarapların hepsi birbirinden çok farklı üzümlerden farklı tarzda üretilmişlerdir. Ve müşteriniz tercih ederse diye belirtilenler arasında tatlı beyaz şarap önerisi bile mevcuttur.

Aslında kırmızı şarap - kırmızı et uyumu teorisi 2. Dünya savaşı sonrası şarap pazarlamacıları tarafından geliştirilmişdir. Maddi sıkıntılar çeken Avrupa, bolca kırmızı et ve beraberinde çoğunlukla gazlı tatlı içecekler tüketen Amerika'ya şarap pazarlamak isterken "Bu işin adabı kırmızı eti kırmızı sek şarapla tüketmektir" gibi bir söylem kullanmıştır. Zamanla bu söylem sanki bir şart gibi algılanmış hatta bilimsel olarak protein taneni yumuşatır diye açıklamalar getirilmiştir. Oysa yakın zamanda yapılan araştırmalar taneni yumuşatan maddenin protein değil etin üzerinde kullanılan tuz olduğunu kanıtlamıştır.

Uzun lafın kısası, nasıl en beğendiğiniz şarap en güzeli ise aynı şekilde en beğendiğiniz yemek şarap uyumu da en iyisidir. Kırmızı şarap ile balık, beyaz şarap ile kırmızı et tüketmekten keyif alıyorsanız, keyfe devam... Klasik yemek şarap uyumu önerileri sizi mutlu ediyorsa ona da devam. Küçük bir ipucu: önünüze konulan şarap size çok sert geliyor ve değiştirme fırsatınız yok ise yemeğinize bir parça tuz ve limon eklerseniz, şarabı bir anda ne kadar daha meyvemsi ve yumuşak hissettiğinize şaşıracaksınız!

Türk yemekleriyle şarap içilir mi?

Çok büyük keyifle içilir. Anadolu’nun 7000 yıllık şarap tarihi vardır ve bununla birlikte de bir yemek kültürü vardır. Anadolu yemekleri yüzyıllarca, anadolu şarapları ile yudumlanmıştır. Yemek şarap uyumu şartlarını unutun, önyargılarınızdan vazgeçin ve sevdiğiniz yemekleri sevdiğiniz şaraplar ile tatmaya başlayın. 

Dégustateur, sommelier, master of wine kimlere denir?

Dégustateur: Fransızca tadım uzmanı demektir. Her ne kadar daha çok şarap ile ilişkilendirilse  de aslında, zeytinyağı, yemek veya farklı içeceklerin de dégustateur'ü olunabilir. Bunun resmi bir diploma veya sertifikası yoktur. Şahsen sıkça  yanlış kullanıldığını ve şarabı çok snoblaştırdığını düşündüğümden pek sevmediğim bir kelime.

Sommelier: Restaurantların şarap uzmanlarıdır Yemek menüsü ile uyumlu şarap ve bütün içeceklerinin seçimini yapar, servis ekiplerini şarap ve diğer içecekler konusunda eğitirler. Mutfak ile servis arasında köprü görevi görürler. Ayrıca isteyen misafirlere şarap önerisinde bulunup, şarap ve diğer içkilerin uygun şekilde sunumundan sorumludurlar.

Master of Wine: Şarap üstadı ünvanı, yeryüzünde sadece 280 kişinin sahip olduğu ve şarap bilgisi konusunda çok yüksek bir mertebeyi belirten, yıllar süren zorlu sınavlardan geçilerek ulaşılan ve şarap sektöründe çok saygı duyulan bir ünvandır.

İyi bir sommelier nasıl yetişir?

İyi bir sommelier olmak için, çok okumak, dünyanın farklı yerlerinin bağlarını gezmek, şaraplarını tatmak, sürekli sınav ve yarışmalara katılarak kendini geliştirmek ve öğrenmekten hiç bıkmamak gerekir. Sommelier eğitimi hiç bir zaman bitmez, her hasat yeni ve bambaşka şaraplar verir, işte tam bu yüzden bir sommelier ömür boyu öğrencidir.

Dünyanın en iyi sommelier’leri kimlerdir?

Dünyanın en iyi sommeliersi ünvanı Uluslararası Sommelier Derneği tarafından üç yılda bir gerçekleştirilen yarışmalar ile verilir. 2013 yılında Japonya'da gerçekleşen yarışmada İsviçre'nin adayı Paolo Basso birinci seçilmiştir.

Sommelier yarışmalarında jüri neye göre yapar seçimlerini? 

Sommelier yarışmaları öncelikle yazılı sınavlar ile başlar. Bu sınavlarda bağcılıktan, dünyanın farklı bölgelerindeki üzüm cinslerine, bölgelerin coğrafi yapısına, şarap ve diğer içecek tarzlarına, üretim tekniklerine kadar farklı sorular sorulur. Daha sonra kör tadım dediğimiz kadehte bulunun şarap ve farklı içkileri tanımlama aşamaları vardır. Bir de pratik kısmı vardır. Bir restaurant senaryosu içerisinde şarap menüsü hatalarını düzeltme, müşteriye yemeklerine uygun şarap önerisinde bulunma, talep edilen şarabın servisi, dekantasyon, şampanya servisi gibi bir çok farklı aşama vardır. Juri üyeleri yarışmacıları bu farklı alanlarda değerlendirir. Servis sırasında yapılması ve yapılmaması gerekenler bellidir. Puan tablosundan kolaylıkla değerlendirilir. Ayrıca servis kısmında müşteriye yaklaşım ve duruş gibi konulardan juri üyeleri kanaat notu da verirler.

Yeni Okul'da Çocuğun Yüz Dili..

Yeğenim 5 yaşında. Birçok yetişkinin sahip olmadığı kişilik özelliklerine sahip bir kız. Dinleyen ama sorgulayan,  sakin ama hakkını arayan, kendini ifade edebilen, gözlemleyen, merhametli, paylaşımcı bir çocuk. Geleceğin düşünen ve çözümleyen, aydın ve özgürlükçü bireylerinden biri olacağının şimdiden sinyallerini veriyor akıllı minişkom benim… 

Bu sene Yeni Okul’a başlayacak. Meraklı teyze olarak gittim okulunu inceledim. Yeni Okul Esentepe’de.  Ağaçlar içinde, sessiz bir eğitim ortamı var. Her sınıfta, çocukları sürekli gözlemleyip analiz eden iki öğretmen var. Çocukların üzerinde çalıştıkları projelerle ilişkili onlara materyaller sunup ortam yaratan, sınıf öğretmenleriyle işbirliği içinde çalışan bir de sanat öğretmeni.. 

Her bir çocuğun öğrenme sürecini sürekli gözlemleyen, grup dinamiklerini değerlendiren ve buna göre günlük pedagoji üreten bir pedagog hizmet veriyor.

Öğretmenlerin ve pedagogun, çocukları gözlemlerken edindikleri izlenimlerin, tuttukları notların, kaydettikleri görüntü ve video’ların birbirleriyle ilişkilendirildiği dokümantasyon çalışmaları yapıyorlar. Aileyi okuldaki hayata ve eğitim projelerine dahil eden yaklaşımlarına bizzat ben katılarak şahit oldum. Sahibesi Özlenen Kutlar ile tanıştım, sohbet ettik...

Yeni Okul'un mevcut  eğitim sistemimize muhalif olduğu noktalar nelerdir?

Muhalif olduğumuz, yenilik getirdiğimiz nokta uygulama. Klasik eğitim sisteminde çocuk, kafası bilgiyle doldurulacak, pasif bir dinleyici ve uygulayıcı konumunda. Aslında çocuk, doğumundan itibaren öğrenmeye programlı, merak dolu bir varlık. Ve her çocuk, birbirinden farklı zekâ türlerine sahip. Yeni Okul’da, çocukların kendilerini gerçekleştirmelerine imkân veren bir öğrenme ortamı sunuyoruz.

Yeni Okul nasıl bir yenilik sunmayı hedefliyor?

Çocuğun kendi öğrenme ve eğitim sürecinde gerçek anlamda başrolde olduğu bir okul ortamı hedefliyoruz. Bu okul ortamının birçok bileşeni var; başrolde çocuk, dinleyen/gözlemleyen öğretmen, akıllı kurgulanmış çevre, çocuğunun öğrenme sürecinden aktif olarak haberdar olan anne-baba. Bu aslında, çocuğun doğuştan itibaren var olan doğal öğrenme sürecine en yakın sistem.

Okulun nasıl bir proje tabanı var?

Yeni Okul, sorular sorup cevapları aramaya, eleştirel düşünme becerilerinin gelişmesine ve deneyime dayanan, yapılandırmacı eğitim felsefesinin uygulamaya geçmiş hali olarak tanımlayabileceğimiz proje tabanlı eğitimin uygulandığı bir okuldur. Her çocuk, bilginin inşasında başrolü oynayacağı bir bireydir. Okulumuzda, çocukların araştırma hakkının olmasına dayalı projeler, çevre projeleri, günlük yaşam projeleri ve kendini yöneten projeler yaratılıp uygulanmaktadır.

YeniOkul'un sahibesi Özlenen Kutlar

Kurucusu olarak sizin eğitim geçmişiniz nedir?

İTÜ Endüstri Mühendisliği mezunuyum. 9 yıl Endüstri Mühendisliği yaptım. Oğluma hamile olduğum sırada kariyerimi değiştirmeye karar verdim. 

2005 yılında Meşe Palamudu Çocuk Evi’ni kurdum. Başlangıçta oğlumla beraber yapabileceğim bir iş iken, zamanla, gerçek hayata ne kadar dokunan bir alan olduğunu gördüm. Bu benim motivasyonumu hep yüksek tuttu. Hem İtalya’da hem de Türkiye’de bu yöntemle ilgili çeşitli eğitimler aldım. 8 yıldır okul öncesi alandayım ve çocuğun dünyasını anlamaya ve onlar için doğru okul ortamını sağlamaya çalışıyorum.

Proje hangi felsefeden ilham aldı? Benzerleri nerede bulunuyor?

Doğuştan çok güçlü bir öğrenme becerisiyle dünyaya gelen çocuğa, bu öğrenme becerisine paralel bir eğitim sunmak, eğitim felsefemizin temelini oluşturuyor. Bunun için temel aldığımız felsefe, yapılandırmacı felsefe. Yapılandırmacı felsefeye göre bilgi çocuğun geçmiş deneyimleriyle ilişkilendirilerek oluşturuluyor. Bizim ilham aldığımız yöntem, bu felsefenin uygulamalarından biri olan Reggio Emilia Yaklaşımı. Bu yaklaşım, öğrenme sürecinde çocuğun başrolde olduğu ve diğer her şeyin bu çocuğa hizmet ettiği bir yaklaşımdır. Çoklu Zekâ Kuramı’nın yaratıcısı Howard Gardner, Reggio Emilia Yaklaşımı’nın, çoklu zekânın en iyi eğitim uygulaması olduğunu söylüyor. Yapılandırmacı felsefe temel alınarak hazırlanmış eğitim programları, hem İstanbul’da hem de dünyanın birçok yerinde uygulanıyor. Türkiye’de de, Reggio Emilia Yaklaşımı’na en yakın yaklaşım olan, yine bir yapılandırmacı felsefe olan PYP (Primary Years Program)’yi uygulayan okullar var.

Yeni Okul'dan mezun olacak çocuklarımız sürekli değiştirilen eğitim sistemimize uyum sağlayabilecekler mi?

Yeni Okul’da, çocuğun ezber yoluyla değil, gerçek hayatla ve geçmiş bilgileriyle ilişkilendirerek “öğreneceği” bir eğitim programı hazırladık. Bilgiyi içselleştirmiş, önceki öğrenmeleriyle ilişkilendirmiş ve bu bilgiyi sonraki öğrenmelerine transfer edebilen bir çocuk, bu değişikliklerden en az etkilenecek çocuk olacaktır. 

Aracısız öğrenme nasıl gerçekleşecek?

Öğretmenler (sınıf öğretmenleri, sanat öğretmeni ve psikolog öğretmen) bilgi ve tecrübelerini çocuğun etkileşimde olduğu çevreye aktaracaklar. İki çeşit çevre var: Fiziksel çevre ve sosyal çevre. Fiziksel çevreden, çocuğun merak ettiği konuyla güçlü bağı olan mekân ve malzemeden oluşan çevreyi kastediyoruz. Bu çevrenin oluşturulmasında sanat öğretmeni sınıf öğretmeninin en büyük destekçisi. Sosyal çevreyi ise, çocukların merak ettikleri konuyu araştırırken birbirileriyle etkileşimleri, diyalogları, birbirlerinden öğrenmeleri vb oluşturuyor. Öğretmen bu çevreye zaman zaman grubun bir üyesi olarak dahil olur; çocuklara, onları düşündürtecek, kafalarında yeni bir pencere açacak sorular sorar; çeşitli fikirler ortaya atıp tartışma ortamları yaratır.

Sanata yaklaşımınız nasıl olacak?

Her çocuğun, doğduğu andan itibaren, kendini ifade etmek, problem çözmek, dünyayı anlamak için yüzlerce dili var. Yeni Okul’da çocuklar, sahip oldukları bu dilleri etkin bir şekilde kullanabilmek için farklı sanat dallarıyla tanışacaklar. Sanat onların hem kendilerini ifade etme aracı, hem de üzerinde çalıştıkları projelerde kullanacakları etkin bir öğrenme aracı olacak. Sanat öğretmeni, sadece branş dersleri saatlerinde değil, çocuğun bütün öğrenme sürecinin içinde olacak; bilgi ve birikimini, sınıf öğretmenleriyle işbirliği halinde mekâna aktararak çocukların her türlü çalışmalarında yer alacak.

Doğaya yakınlığınız ne kadar olacak?

Çocuk için sunabileceğimiz en mükemmel ve aracısız öğrenme ortamı aslında doğa. Okulumuzda çocuklara bu imkânı bir ölçüde sunuyoruz ama çocuklara sunacağımız öğrenme mekânları okulla sınırla kalmayacak. Çocuklar, kentle olduğu kadar doğayla da çok sıkı bir ilişki içinde olacaklar.

Velilerle ilişkileriniz nasıl olacak?

Uygulayacağımız yöntemde, çocuğun öğrenme sürecinin görünür kılınması çok temel bir nokta. Bu süreci, öğretmenler kadar anne babanın da görmesi çok önemli. Süreç içinde, ailelerin doğrudan katılımı, malzeme ve mekân desteği ve sürecin beraberce değerlendirmesi gibi farklı paylaşımlarımız olacak.

Velilerin yaşam tarzlarının benzer olması gerekmiyor mu?

Önemli olan, çocuğa ve eğitime bakış açısının paralel olması. Bu paralellik olduğunda elbette yaşam tarzlarında da bir yakınlık olabiliyor ama bu şart değil.

 Loris Malaguzzi (Reggio Emilia yönteminin kurucusu) şu şiiri yazmış: 

“Çocuğun Yüz Dili” 

Bir çocuk 100′den ibarettir. 
Bir çocuğun 100 lisanı,
100 eli,100 fikri,100 düşünme şekli,
oynama şekli ve konuşma şekli vardır.
100 her zaman 100…dinleme şekli,sevme şeklidir;
şarkı söylemek ve anlamak için,keşfetmek için…
100 zevk,100 dünya icat etmek için, 
hayali kurulacak 100 dünya.
Bir çocuğun 100 lisani vardır;(ve yüzlerce yüzlerce dahası)
ama 99′unu çalıyorlar.
Okul ve bu kültür, kafayla vücudu ayırıyor.
Onlar çocuğa elleri olmadan düşünmesini,
kafası olmadan yapmasını, zevk almadan anlamasını,
sadece yılbaşlarında ve bayramlarda sevip şükretmesini söylüyorlar.
Onlar çocuğa zaten orada olan bir dünyayı keşfetmesini söylüyorlar
ve geri kalan 99'unu çalıyorlar.
Onlar çocuğa iş ve oyunun,gerçek ve fantezinin,
bilim ve hayal etmenin, yerin ve göğün,
sebep ve rüyanın birbirine ait olmadığını söylüyorlar.
Ve onlar çocuğa100′ün orada olmadığını söylüyorlar.
Çocuk onlara "İmkansız, 100 işte orada!" diyor.

Şiirdeki “çocuğun çalınan 99 dili” okulda nasıl iade edilecek? Ailelerin cesur olması yeterli mi?

Biz, çocuğun 99 dili çalınmasın diye anasınıfı ve 1. sınıfla eğitime başlıyoruz. Bunun için, her bir çocuğun sahip olduğu bütün dilleri koruyup geliştirdiği bir öğrenme ortamı yarattık; yapılandırmacı felsefeyi ve proje tabanlı eğitimi benimsedik. 

Diğer soruya gelecek olursak, asıl önemli olan, ailelerin endişelerinin peşinden değil,  iç seslerinin peşinden gitmeleri. Aileler iç seslerini ve çocuklarını tüm duyularıyla dinlemeyi başarabilirlerse birçok sorunun cevabı kendiliğinden su yüzüne çıkacaktır.

"Kendini yaşayabilmek" mutluluksa siz çocuklara mutluluk mu vaat ediyorsunuz?

Bu aslında yetişkin bakış açısı. Çocuk zaten kendini yaşar, mutludur, dönüşmemiştir. Bizim temel söylemimiz, çocuğun var olan yapabilirliklerini, yeteneklerini koruyarak, budanmadan büyümesini sağlamak. Buna, duyguları da dahil.

Anaokulunuz ile ilköğretim okulunuz eş sistemli mi?

Evet 

Orta öğrenimi de hedefliyor musunuz?

Liseye kadarki eğitimi hedefliyoruz.

İstanbul'da Prens Konakları: ADALAR

Adalar   (F.telli)

İstanbul'da yaşayıpta Adalar'ı görmemek çok büyük bir kayıptır. Eşsiz güzelliğinin yanısıra İstanbul'a  yakın olması, mazot kokusundan uzak, denizin ve ormanın iç içe, tarihi yapıların gölgesinde büyüleyici bir yerdir Adalar. Türkiye'de bir Mardin'de gördüğümüz folklörlerin bir arada kardeş yaşantısını burada da görmemiz mümkün. Ada halkı içinde Rumlar ağırlıkta olmakla beraber son yıllarda nufüsları bir hayli azalmıştır. Bunda gerek yeni nesillerin Adalarda yaşamaması gerek ise beklenen İstanbul depreminde büyük ölçüde etkilenecek olması gösterilebilir. 
 Adalar'ın geçmişinden günümüze uzandığımızda ise tarihi kaynaklarda birçok isimle anıldığını görürüz bunlardan bazıları: Evliya adaları Kesiş adaları, Ruh adaları, Cin adaları, Halka adalari, Prens adaları, Kızıl adalar gibi. Genel olarak Türkler Adalar olarak telafuz etse de turistler arasında ve Bizans döneminde de sıklıkça kullanılan ismi Prens Adaları'dır. Prens Adaları denmesinin nedeni kuşkuşuzki birçok prense ev sahipliği yapmasıdır. Anacak bu prenslerin bazısı yazlık niyetine kullandıysa da daha çok buralara sürgün niyetine gönderilip ve buradan hiç çıkamayarak öldükleri de rivayet edilir. Bizans'ın kendi içinde hanedanlığın çok el değiştirmesi, taht kavgaların bir hayli fazla olması bir çok prens adayının da talihini karartmıştır elbette ancak isimlerinin sonsuza 
kazımışlardır. Adalar diyoruz kaç adadan oluşur, isimleri nelerdir? Dokuz adadan oluşur bunlar; Büyükada, Heybeliada, Burgazada, Kınalıada, Sedefadası, Kaşıkadası, Tavşanadası, Yassıada, Sivriada. 

Adaların hepsine tek tek şimdilik malesef değinemeyeceğim. Aralarında en meşhuru ve en büyük olan Büyükada konumuzu oluşturacak.

Büyükada (F.Telli 2013)

                     Büyükada 



 Tarihte birçok isimle anıldığı görülür yazımızın başında belirttiğimiz isimlerin birçoğu  bu ada için söylenir. Ancak Rumların Megale(Büyük) dedikleri bilinir. 1930 da bulunan İskender Dönemi'ne ait sikkeler adanın tarihine de ışık tutmaktadır. Bu sikkeleri istanbul Arkeoloji Müzesin'de görebilirsiniz. Adanın tarihi ahşap evlerinin bu evlerin arasından geçen faytonların görüntüsü zaman makinesinden çıkmış hissi uyandırır.

    

Aya Yorgi (F.Telli 2013)

     Adada bilindik üç tane manastır vardır bunlar: Aya Yorgi, Aya Nikolas, Hristos Manastırı. İçlerinden Aya Yorgi'ye ayrıca bir parantez açacağız. Hristiyanlığın haç varifesinin yarısıdır bu kiliseye gitmek diğer yarısı ise Meryem Ana Kilisesi'dir. 23 Nisan ve 24 Eylul tarihlerinde giderseniz insanların ellerinde ip bobinleri çıplak ayakla tepeye tırmanışını izlersiniz. Oldukça renki bir ayine tanık  olursunuz. Çıkılması güç dik bir tepeye yapılan bu kilise yürümek bir hayli zordur. Ancak tepeye çıkmayı başarıp soluk soluğa etrafa bakındığınızda hayretler içinde kalacağınız bir manzara ve kilise içerisinde muazzam

ikonografilerle karşılaşacaksınız. Kilise'nin tarihine açıkçası çok değinmek istemiyorum çünkü birçok kere yapılıp yıkılmış, eski yeni iç içe günümüze gelen bir yapı topluluğu mevcut. Hristiyanlar için neden bu kadar kutsal bu mekan çünkü çok daha görkemli kiliseler mevcut. Bu noktada karşımıza bir efsane çıkar. Efsaneye göre manastırın ikonografileri çok meşhur. Adanın işgal

altında olduğu bir dönemde manastırın papazları buradaki ikonografileri (mızrak ile muhtemelen titan öldüren  Saint George ikonografiside dahildir) toprağa gömer. Buraya gelen düşman askerleri talan ederler ama ikonografiler bulunmaz. Bu noktada her efsanenin arkasında bir gerçeklik payı vardır. Haçlı ordusu İstanbul'a girince bu şekilde kilise, manastır yağmaları görülmüştür. Aya Sofya buna en büyük örnektir çünkü Katolik ve Ortodokslar'ın düşman oldukları bir zaman dilimidir. Aradan yıllar geçer artık ne manastır bilinir orada ne de giden ama bir gün adanın fakir mi fakir çobanın rüyasına Aziz Aya Yorgos girer ve ona tepeye çıkmasını çan sesinin duyduğun yerde toprağı kazıp ikonografileri çıkarıp manastırı kurmasını söyler. Çoban ilk aldırış etmez ama aynı rüyayı arka arkaya görünce dayanamaz tepeye çıkmaya karar verir

ayakkabıları dahi olmayan çoban çıplak ayaklarıyla tepeye çıkar ve çan sesini duyar toprağı kazdığında ikonografileri bulur. Aya Yorgi manastırı adını bu azizdden alır işte.

 Çıplak ayakla ve kimseyle konuşmadan tepeye çıkma ritüeli de bu efsane ile ilgilidir. Bu arada tepeye çıkıp dilek tutmak gibi batıl inançların yoğunluktadır. At meydanında dilek tutmak için seyyar satıcılar bekler ancak son gördüğümde bunlar yoktu ip ile çıkmakta yasaklanmış. İp ile çıkanın bahtı açılırmış. 
 Adanın diğer bir yapısı ise oldukça ilginçtir ve dünyanın bilindik monografik en büyük ahşap yapısı olarak bilinen Rum Yetimhanesi'dir. 1898-1899 otel olarak yapılmış ancak gerekli izinler alınamayınca olmamış. Eleni Zarifi adında bir Rum burayı satın almıştır. 1903 yetimhane olarak kullanılmaya başlanmış oldukça zaman içinde farklı amaçlar içinde kullanılmış yetimhane Heybeliada'ya taşınmış 1960'ta ise kaderine terkedilmiştir. Ancak bu görkemli ahşap yapının kulaktan kulağa gelen bir söylentisi vardır. Şöyle ki burada çıkan bir yangın sonucu yangından kaçan bir çocuğun kuyuya düşmesi ve bulunmaması çocuğun ölüme terkedilmesidir. Kuyudan o çocuğun çığlık seslerinin geldiği söylenir. Ahşap olması, heybetli olması ve klasik korku filmlerinde çok kullanılan bir figür olması da insanın burası hakkında efsaneler üretmesinin zor olmaması gerek.

Büyükada bile değinilecek birçok eser kitaplar yazılacak kadar bir cevhere sahiptir. O yüzden kısa tutmaya çalıştım. Büyükadaya artık birçok yerden vapur seferleri düzenlenmektedir. Ayrıntılı bilgi Adalar Kaymakamlığı resmi sitesinden bakılabilir. 
 Adalar ile ilgili olumsuz görüşüm ise faytonların aşaırı pahalı olmasıdır. Zira İstanbul'u Tuzla -Büyükçekmece arasını taksi ile gitmek daha ucuzdur. Ayrıca atlara binen yükün haddinden çok fazla olması ve yayan bisiklet kullanıcalarının hayatını tehlikeye atmasıda cabasıdır. Atların pisliğinden oluşan koku ise son yıllarda önelnilmeye çalışılmıştır. Ancak benim tavsiyem artık elektrikli faytona geçilmesidir. 

                   Aşağıda Aya Yorgi'den çektiğim kareler ve menzarası

Fevzi Telli 2013

Fevzi Telli 2013

Fevzi Telli 2013

Fevzi Telli 2013

Fevzi Telli 2013

Fevzi Telli 2013

Fevzi Telli 2013

Fevzi Telli 2013

Fevzi Telli 2013

Fevzi Telli 2013

Fevzi Telli 2013

Fevzi Telli 2013

Bunlarda yol boyu çekilmiş fotoğraflar

Fevzi Telli 2013

Fevzi Telli 2013

Fevzi Telli 2013

Fevzi Telli 2013

Fevzi Telli 2013

Fevzi Telli 2013

Fevzi Telli 2013

Fevzi Telli 2013

Fevzi Telli 2013

Fevzi Telli 2013

Fevzi Telli 2013

Fevzi Telli 2013

Fevzi Telli 2013

Fevzi Telli 2013

Fevzi Telli 2013

Fevzi Telli 2013

Yazan ve fotoğraflar: Fevzi Telli

not: ritüel, kilise içi, ruhban okulu fotoğrafları anonim olarak alınmıştır. 

İstanbul'da Kuşların Sevmediği Camii: Kuşkonmaz Camii (Şemsi Ahmet Paşa Camii)

Kuşkonmaz Camii 

Şemsi Ahmet Paşa Camii: Yavuz Sultan Selim'in doldurduğu hazinenin Kanuni Sultan Süleyman döneminde Mimar Sinan başmimarlığında İstanbul'u bir islam şehri yaparken ortaya bu dönemde çıkan birbiriyle yarışır güzellikte medreseler, camiler, çeşmeler, külliyeler yapılmıştır. İmparatorluğun şehri islam hüviyetine kavuşmuştur. İşte o yapıların arasında butik, oldukça sıcak bir camidir Şemsi Ahmet Paşa Camii yada herkes tarafından bilinen adıyla "Kuşkonmaz Camii". II. Selim'in sadrazamı Şemsi Ahmet Paşa tarafından 1580 yılında Mimar Sinan'a yaptırılmıştır bu güzide camimiz. 
 Kuşkonmaz Camii, Üsküdar iskelesi ile Salacak Sahili arasında deniz kenarında Şemsi Paşa semtindedir. Yapı mimarisine kısaca bakıldığında cami, türbe, külliyeden oluşan bir yapı topluluğundan oluştuğu görülür. Cami kesme taştan, sekiz yüzlü bir kubbeden oluşur. L şeklinde bir avluya sahiptir. Avlu kapısının biri sahile diğeri ise günümüzde şuan otopark olan kullanılan alana bakmaktadır.
 Şemsi Ahmet Paşa Camii  peki neden Kuşkonmaz denmiş malum kuşkonmaz ismi bizde mecazı bir anlam ifade eder "Kuşkonmaz kervan geçmez" atasözüne binaen de canlı yaşamının olmadığı tehlikeli  yada hayırsız bir yer olduğu gibi anlamlar ifade etmektedir ama bu camimizin kuşkonmaz ismi alması ikinci anlamlarından çok ilk anlamıyla kuşların rağbet etmediği, avlusunda sıralanmadığı, kurşun kubbeleri pislemediği bir cami olmasıdır. Peki nedir bunun altında yatan neden acaba kuşlar neden burayı transit geçiyor tesadüf mü yoksa başka bir sebep mi var? Biraz tarih kitaplarını eşeleyince ağızdan çıkan bir kelimenin insana neleri yaptırttığını gösterir. Rivayet odur ki Sokullu Mehmet Paşa bir cami yaptırır. Ancak her caminin küçük dostları olan kuşlar bu camimize sık uğrar ve pislermiş. Şemsi Ahmet Paşa'da bu durumu görür ve Sokullu Paşa'ya "Sokullu, yaptırdığın camini kuşlar pislemiş" diye takılmıştır. Oldukça zeki bir insan olan Sokullu ise "Gökyüzüne açık olan her yer kuşların pislemesine müsaittir" yanıtını vermiştir. Efsane olarak adlandırılsada arkasındaki tarihi gerçeklere bakıldığında Sokullu'nun arkasında ikinci vezirdir o vakitlerde Şamsi Paşa. II. Selim'in kızı Gevher Sultan, üçüncü vezir olan Piyale Paşa ile evlenince ikince vezirliğe yükselir. Şemsi Paşa bu duruma sinirlenir ve Sokullu ile sert münakaşalara girer. Sokullu tarafından vezirlikten uzaklaştırılır. Şemsi Paşa'nın bahtı açıktır ilk önce Piyale Paşa ölür ulemanın desteğiyle yeniden vezirliğe getirilir sonra Sokullu bir suikasta kurban gider.1580 lere gelindiğinde III Murad'ın sadrazamı olmuştur. İşte bu yüzden Sokullu'ya ettiği o lafın altında kalmak istememiştir aklına cami yaptırmayı koyduğunda. Düşünüp taşınmıştır bu işi yapsa yapsa Koca Sinan yapar diyerek çalmıştır kapısını ve "Bana öyle bir yerde cami yap ki üzerine kuşlar pislemesin" demiştir. Mimar Sinan hemen araştırmaya koyulur ve camiyi Karadeniz ve Marmara dan esen rüzgarların kesiştiği noktaya konumlandırır. Rüzgarın ters etkisi kuşların konmasını engellediği gibi minare içine girip çıkardığı uğultusu kuşları ürkütür ve buraya konmaları önlenir. Gün boyu caminin etrafı birkaç kez turladım  havanın durgun olmasına rağmen sahilde dalgaların sert çarptığını gördüm ve bir tek kuş dahi kubbe minare ve avlu çevresinde görmedim. Zaten kuş olsa adı Kuşkonmaz olmazdı. 
 

İçeriden 

Caminin içi ise benim oldukça hoşuma gider ufak, dörtgen planlı ve hiç bir camide görmediğim beyaz halıları denizin dalga sesi insana huzur verir. O yüzden Yeni Vali Camii, Mihrimah Camii duruken hep buraya uğrarım.. Caminin içinde türbe bulundurmasıyla aklıma Karaköy Yeraltı Camii'ni getirir. Ancak islami usullere göre mezar başları kıble istikametine doğru çevrili olur. Şemsi 

Şemsi Ahmet Paşa kabrinin bulunduğu türbe

Paşa'nın türbesinin bulunduğu kısım ise caminin içine kıbleye doksan derece açı ile bakar türbenin baş kısmı cami içinden görülür. Bu konuda açıkçası pek bilgim yok belki görünsün diye o şekil yapmış olabilir. Ancak avlu dışında bulunan mezarlar kıble yönündeydi açıkçası orada derin uykusuna çekilenlere de imrenmemek elde değildir. 

 Sonuç olarak genelde Kız Kulesi ziyaretçilerini ağırlayan bu ufak ve şirin camimiz görülmeye değer Sinan başyapıtlarından yalnızca biridir. 

Fotoğraflar ve Yazan: Fevzi Telli 
(Herkesin bilmesi İstanbul'a farklı gözle bakması amacıyla başladım bu uğraşa ancak bir çok sitede fotoğrafları ve yazıların yayımlandığını gördüm hiç bir sitemim yok aksine mutlu da oldum ancak emeğimin hatrına  kaynak kısmına adım yazılırsa sevinirim.)

Aşağıda camii ile ilgili birkaç fotoğraf çektim ancak gönül isterdi ki daha çok fotoğraf çekeyim külliyesini geziyim ama bitmek bilmeyen resterasyon çalışmaları marmaray proje binası gibi sorunlar engel oldu.